Zeven masterstudenten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) werkten aan de 'Snoezelstoel': een ervaringsstoel met verschillende ingebouwde effecten, die aan te passen zijn aan de individuele gebruiker. De stoel is ontworpen voor het nieuw te bouwen terrein van Bartiméus in Doorn en heeft als doel de integratie tussen de visueel (en vaak meervoudig) gehandicapte cliënten van Bartiméus en de buitenwereld te bevorderen. Stichting Accessibility kwam met de opdracht en begeleidde het project.
In september 2008 ontvingen de studenten een bijzondere opdracht van Stichting Accessibility. De studenten werd gevraagd om voor het nieuw te bouwen terrein van Bartiméus in Doorn concepten en installaties te ontwikkelen om het terrein voor zowel de cliënten als de zogenaamde buitenwereld aantrekkelijker te maken. Doel is omgekeerde integratie te bevorderen. Dus niet gehandicapten naar het dorp, maar het dorp verleiden om bij de gehandicapten langs te komen. Een eerste fundamentele stap op weg naar integratie van beide groepen én een spannende opdracht voor de studenten, want niets was onmogelijk en alles mocht, zolang ze hun brede doelgroep in het achterhoofd zouden houden. Het resultaat moest echter wel zo concreet zijn dat dit een basis zou kunnen vormen voor verdere gedachtevorming over omgekeerde integratie.
Hoofdproduct van het project is de ontwikkeling van tien out-of-the-box concepten. De studenten kozen vervolgens in overleg met de mensen bij Bartimeus de Snoezelstoel om uit te werken tot prototype. Een ervaringsstoel met verschillende effecten, aan te passen aan de individuele gebruiker. Door de geluids-, licht-, wind- en trileffecten in de stoel kunnen meerdere zintuigen aangesproken worden en kan deze ervaring mensen met sensorische beperkingen helpen om de niet of slecht functionerende zintuigen te compenseren. Bij mensen zonder visuele beperking wordt juist die extra zintuiglijke ervaring aangesproken die zij zo vaak voor lief nemen. De Snoezelstoel biedt een enorm scala aan extra sensorische prikkels. Wie weet heeft over een aantal jaar iedere zorginstelling, iedere uitgaansgelegenheid, iedere werkgever en misschien zelfs ieder huis een eigen Snoezelstoel. Kortom: de Snoezelstoel geeft ieder mens, los van zijn cognitief- of lichamelijk niveau dé zintuiglijke ervaring van zijn leven.
De Snoezelstoel kan op verschillende manieren gebruikt worden: zo kan de gebruiker door middel van een trackball zelf de controle over de stoel in handen nemen. Ook kan de gebruiker zijn eigen draagbare muziekspeler aansluiten: de stoel leest de muziek en voegt hier zelf effecten aan toe. Daarnaast is er een mogelijkheid om een luisterverhaal met geïntegreerde effecten af te spelen, waardoor het verhaal intenser kan worden beleefd. Tot slot heeft de stoel een therapeutische modus waarbij een begeleider of bezoeker verhalen kan voorlezen en zelf effecten kan toevoegen en aanpassen met een controlepaneel.
Onder de naam Grupo Provocar, ontwikkelden de studenten samen in totaal tien concepten. Alle binnen de ontwerpfilosofie van Inclusive Design, een filosofie waarbij de behoeftes van de markt in hun breedste vorm bereikt worden: er wordt geen onderscheid gemaakt tussen de ‘gezonde’ consument en de consument met beperkingen, maar er wordt gedacht vanuit een product dat door elke denkbare consument gebruikt kan worden. Hierbij moeten mensen met beperkingen zoveel mogelijk kunnen integreren in de maatschappij, in dit geval de cliënten van Bartiméus en de buitenwereld. De studenten hadden allereerst tot taak de zeer gevarieerde doelgroep te onderzoeken, want de cliëntgroep van Bartiméus alleen al kenmerkt zich al door een enorme verscheidenheid. Waar alle cliënten van Bartiméus een visuele handicap hebben en vaak zelfs meervoudige gehandicapt zijn, staat er nu ook een buitenwereld tegenover zónder enige beperking. Een grote uitdaging dus om installaties te ontwikkelen die voor iedereen aanlokkelijk zijn. Ook op technisch gebied moesten de studenten zich in sneltreinvaart ontwikkelen, want waar men dagelijks met veel nieuwe technische snufjes geconfronteerd wordt, is er voor visueel gehandicapten nog weinig high-tech op de markt.
Grupo Provocar: Paul van Eekelen (game design), Jelleke Raats (sturing interdisciplinaire maakprocessen), David Sampimon (sound design), Luc Sengers (interaction design), Ruth Slob (kunsteducatie), Tom Wolvers (interaction design), Wouter van der Zouwe (sound design).
Begeleidende docenten: Evert Hoogendoorn (Hoofd Design for Virtual Theatre & Games - HKU) en Dyane Donck (docente Muziektechnologie HKU)
Opdrachtgevers en begeleiding: Martijn Frazer, Eric Velleman (Stichting Accessibility), Irene Bakker en Dick Lunenborg (Stichting Bartimeus)
.
Foto van de presentatie van de concepten aan medewerkers van Bartimeus. De studenten werkten ook persona's uit en gaven een uitgebreide toelichting op de resultaten van hun denkwerk. Om een beter zicht te hebben op de doelgroep liepen de studenten ook mee met clienten.
De studenten werkten ook een uitgebreide Mindmap uit met daarin alle woorden geclusterd die verband houden met het onderzoek.
Aan de Faculteit Kunst, Media & Technologie (KMT) studeren meer dan 900 studenten op bachelorniveau, meer dan 100 studenten op masterniveau en meer dan 20 studenten op onderzoeksniveau (Master of Philosophy en Philosophical Doctorate). Deze studenten worden begeleid door een team van meer dan 100 docenten en tutoren (studentenbegeleiders). De faculteit kent een lange traditie in het ontwikkelen van hoger onderwijs voor ontwerpers en vernieuwers voor de creatieve industrie. Ze onderhoudt nauwe contacten met de werkvelden waar de opleidingen zich op richten. Zo goed als alle studenten studeren af met opdrachtprojecten uit het werkveld in hun portfolio. De Faculteit KMT is internationaal georiënteerd en werkt nauw samen met een aantal Europese universiteiten en internationale bedrijven. De Faculteit KMT is een van de vijf faculteiten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht waar in totaal ruim 3700 studenten onderwijs volgen in een van de volgende richtingen: Beeldende Kunst, Vormgeving, Muziek, Theater, Games en Interactie, Media en Kunstmanagement. In deze richtingen biedt de HKU bachelor-opleidingen met meer dan 40 afstudeerrichtingen, maar ook basis-/vooropleidingen en masteropleidingen. De HKU is gevestigd in Utrecht, Hilversum en Amersfoort.
Stichting Accessibility is het expertisecentrum voor toegankelijkheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen op het gebied van internet, software en elektronische toepassingen. Haar doel is het informeren, enthousiasmeren en voorlichten van instellingen, bedrijven en overheid ten aanzien van de manieren waarop zij het internet en internetbased multimedia toegankelijk kunnen maken voor iedereen, inclusief mensen met een functiebeperking.
De snoezelstoel is mede mogelijk gemaakt dankzij een financiele bijdrage van de Vereniging Bartiméus Sonneheerdt: www.steunbartimeus.nl
