Auteurs: Eric Velleman, Martijn Houtepen, Iacobien Riezebosch
Datum verschijnen: December 2010
ISBN: 978-90-808371-8-8
Stichting Accessibility onderzocht alle internetsites en studie-informatiesystemen van de 59 onderwijsinstellingen op kwaliteit en toegankelijkheid. Net als in 2006 voldoet ook in 2010 geen enkele van de onderzochte sites aan de minimale toegankelijkheidseisen van het Waarmerk drempelvrij.nl. Hierdoor kan er een kloof ontstaan tussen studenten met en zonder functiebeperking, maar het zorgt ook voor onnodige extra kosten in de opvang en reparatie van de informatie en dienstverlening aan de kant van de hogeronderwijsinstellingen. Toegankelijkheid levert significante schaal en kostenvoordelen op en toegankelijke websites zijn voor iedereen beter te gebruiken.
Een groot deel van de knelpunten die zijn geconstateerd kan vrij snel worden verholpen. Afhankelijk van de frequentie waarmee het probleem voorkomt en de complexiteit van de website, kan met een kleine inspanning al grote verbeteringen mogelijk gemaakt worden.
In het algemeen is het aan te bevelen dat wanneer nieuwe informatie toegevoegd wordt aan de websites van de onderwijsinstellingen, dit direct op een toegankelijke manier te doen. De investering is minimaal en het kan op termijn veel knelpunten oplossen.
De richtlijnen vormen ook geen beperking voor de creativiteit, de dynamiek of de interactie van een website. Dit wordt vaak gezegd, maar wij raden opdrachtgevers die dit van hun bouwer horen aan om eens in de lijst met toegankelijke bouwers te gaan kijken voor een alternatief. Het zijn kwaliteitscriteria die in veel gevallen de kosten voor beheer en onderhoud kunnen verlagen. De toegankelijkheidsrichtlijnen bestaan niet alleen voor mensen met een functiebeperking, ze optimaliseren de ook de toegankelijkheid voor gebruikers zonder functiebeperking die gebruik maken van oudere browsers, bepaalde software of die plug-ins niet hebben geïnstalleerd, gebruikmaken van lage resoluties of websites en diensten benaderen via mobiele platforms (zoals smartphones, iPad, etc.).
Hoe toegankelijk zijn de websites en online studie-informatiesystemen van de 59 bekostigde onderwijsinstellingen voor hoger onderwijs, met daarop informatie voor (toekomstige) studenten?
Geen van de onderzochte websites of studie-informatiesystemen van de onderzochte onderwijsinstellingen bleek toegankelijk volgens de minimale toegankelijkheidseisen van het Waarmerk drempelvrij.nl. Ook voldoet geen van de websites aan de aanvullende toegankelijkheidsijkpunten die door de doelgroep als belangrijk worden ervaren. Hierdoor kan er een kloof ontstaan tussen studenten met en zonder functiebeperking, omdat de eerste groep de websites en systemen niet goed kan gebruiken en de informatie die hierop wordt aangeboden dus niet zelfstandig kan raadplegen. Het zorgt echter ook voor onnodige extra kosten in de opvang en reparatie van de informatie en dienstverlening. Met beperkte tijd en moeite zou eenvoudig aan de meeste ijkpunten kunnen worden voldaan.
Hoe verschilt de toegankelijkheid van de websites en studie-informatiesystemen van onderwijsinstellingen in het hoger onderwijs in 2010 van de toegankelijkheid van de websites en studie-informatiesystemen van dezelfde onderwijsinstellingen in 2006?
De score van de websites van onderwijsinstellingen is gelijk gebleven in vergelijking met 2006. Wel is er een lichte verbetering ten aanzien van de aanvullende ijkpunten die we hebben gemeten (6 procent verbetering). De totale toegankelijkheid is daarmee in 2010 licht gestegen, maar het aantal minimale toegankelijkheidsijkpunten waar geen knelpunten gevonden zijn, is gelijk gebleven. Ten aanzien van de studie-informatiesystemen is er geen verbetering waar te nemen. Net als in 2006 voldoet geen enkel studie-informatiesysteem aan alle minimale toegankelijkheidseisen. Wat opvalt is dat het gebruik van multimedia op websites fors is toegenomen en dat het gebruik van complexe datatabellen is afgenomen.
Multimediapresentaties zoals bijvoorbeeld promotiefilms en weblectures, kunnen makkelijk toegankelijker gemaakt worden als daar al vanaf het begin rekening mee wordt gehouden.
In hoeverre zijn ontwikkelaars van studie-informatiesystemen hun toezeggingen uit 2006 met betrekking tot de toegankelijkheid van de door hen ontwikkelde systemen nagekomen?
Na de nulmeting in 2006 zijn door verschillende ontwikkelaars toezeggingen gedaan om de toegankelijkheid te verbeteren, maar minder dan de helft van deze concrete toezeggingen is daadwerkelijk uitgevoerd.
Zijn de mobiele applicaties van hoger onderwijsinstellingen die nu op de markt zijn toegankelijk voor mensen met een functiebeperking?
Een snelle eerste inventarisatie van de verschillende mobiele applicaties leert ons dat bij het ontwikkelen van deze applicaties toegankelijkheid niet gelijk als basisvoorwaarde wordt meegenomen. De applicaties die voor de iPhone ontwikkeld zijn, scoren beter dan de applicaties die voor Android ontwikkeld zijn. Nader onderzoek is daar nodig.
Omdat verschillende groepen verantwoordelijken op verschillende manieren kunnen bijdragen aan een beter toegankelijk hoger onderwijs, worden in het rapport aanbevelingen gedaan voor verschillende partijen: beleidsmakers, docenten en ontwikkelaars. Voorlichting over toegankelijkheid is voor al deze partijen gewenst. De partijen kunnen bij de oplossing, bijvoorbeeld ten behoeve van de Accreditatie gebruik maken van ondersteuning van bijvoorbeeld Handicap en Studie (studentenbegeleiding), Accessibility (websites en ICT volgens de accreditatieeisen) en Bartimeus (gebouwde omgeving).
Om het internetgebruik voor mensen met bepaalde functiebeperkingen mogelijk te maken, bestaan er hulpmiddelen die websites bijvoorbeeld kunnen omzetten naar vergrote weergave, spraak of braille. Dit betreft zowel hardwarematige hulpapparatuur als softwarematige hulpprogramma’s. Verschillende functiebeperkingen vragen om verschillende hulpmiddelen, die informatie en interactie ieder op hun eigen manier verwerken en ondersteunen. Het is dan niet meer nodig om bijvoorbeeld speciale voorzieningen in websites aan te brengen voor mensen met een functiebeperking. Dat wordt opgelost door de hulpapparatuur zelf.
Omdat digitale informatie voor het merendeel van de studenten met een functiebeperking zo goed toegankelijk te maken is, zouden zij, veel beter dan vroeger met traditionele media, in staat moeten zijn om zelfstandig een studie te volgen. Veel zaken waar zij nu nog begeleiding voor nodig hebben, zoals bij het bespreken van roosters of voor het omzetten van lesmateriaal, kunnen dan (indien toegankelijk) zelfstandig worden geregeld door. Studenten zijn dan niet gebonden aan kantoor- of begeleidingsuren. Daarnaast kunnen veel dingen op afstand worden geregeld, iets wat vooral studenten met een motorische en/of visuele beperking veel tijd en moeite kan besparen.
Minister Plasterk heeft in 2009 de commissie Maatstaf ingesteld die zich heeft gebogen over de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor studenten met een functiebeperking. De commissie heeft geadviseerd over de voorzieningen die elke hoger onderwijsinstelling redelijkerwijs moet hebben om toegankelijk te zijn voor studenten met een beperking De onderwijsinspectie heeft in maart 2010 het rapport 'Onbelemmerd studeren' gepubliceerd, waarin zij de commissie Maatstaf van informatie heeft voorzien. In haar rapport heeft de inspectie een referentiekader voor de minimumvoorwaarden voor toegankelijkheid geformuleerd waaraan elke hoger onderwijsinstelling moet voldoen. Zie ook het nieuwsbericht over aandacht voor studeren met een functiebeperking op de website van de Inspectie van het Onderwijs.
De commissie Maatstaf heeft het advies van de onderwijsinspectie overgenomen en aangevuld in haar rapportage en adviseert dat de website, digitale leeromgeving en de studie-informatiesystemen van de onderwijsinstellingen moeten voldoen aan de WCAG-richtlijnen en dat hierop controle uitgevoerd moet worden door een gecertificeerd bureau.
In 2010 is er gedebatteerd over een nieuwe wet op accreditatie voor het hoger onderwijs. In deze nieuwe wet is (digitale) toegankelijkheid vastgesteld als een onderdeel van het nieuwe accreditatiestelsel. De Tweede Kamer is op 23 maart 2010 akkoord gegaan met het voorstel tot wetswijziging en op 22 juni 2010 heeft de Eerste Kamer de wet afgerond. Voor de hogeronderwijsinstellingen betekent deze wetswijziging dat digitale toegankelijkheid een onderdeel is geworden van de accreditatiekaders van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO).
Een gedrukt exemplaar van het onderzoek kan worden aangevraagd door den mail te sturen aan info@accessibility.nl. Het onderzoek zelf is hieronder te downloaden:
Download hier het onderzoeksrapport digitale toegankelijkheid van hoger onderwijs 2010 (pdf, 333 kb)
Op verzoek kan het document ook in een ander meer toegankelijk formaat worden toegezonden. Stuur dan even een mail naar info@accessibility.nl.
20110203
